Κάθε χρόνο με τη μετάβαση από το φθινόπωρο προς το χειμώνα βλέπουμε πολλές σημαντικές αλλαγές στις θερμοκρασίες και στη καθημερινότητα μας. Το ανοσοποιητικό μας σύστημα έρχεται αντιμέτωπο με πολλές προκλήσεις και συχνά εμφανίζονται τα συμπτώματα του κρυολογήματος, είτε σε εμάς είτε σε κάποιο κοντινό μας πρόσωπο. Καλούμαστε λοιπόν να βοηθήσουμε τον οργανισμό μας να τα αντιμετωπίσει. 

Η αλήθεια είναι ότι έχουμε πολλά εργαλεία- συμμάχους σε αυτή τη προσπάθεια, όπως φάρμακα, βιταμίνες, καραμέλες, σιρόπια κ.α. Στα σκευάσματα αυτά εκτός από τις διάφορες χημικές ουσίες με ποικίλες δράσεις, αρκετά συχνά περιέχονται και κάποια βότανα. Άσχετα λοιπόν με την ανάπτυξη της βιομηχανικής φαρμακευτικής, τα βότανα συνεχίζουν να πρωταγωνιστούν στο τομέα του κρυολογήματος. Αυτό δεν πρέπει να μας κάνει εντύπωση, καθώς είναι πολύ ισχυρά και μπορούν να βοηθήσουν με διάφορους τρόπους την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.

Παρακάτω θα εξετάσουμε κάποια φυτά που μπορούμε να συναντήσουμε συχνά είτε αυτούσια στη φύση είτε σε φαρμακευτικά σκευάσματα και παραφάρμακα του εμπορίου. Έχουν αποδεδειγμένη δράση σε συμπτώματα του κρυολογήματος και χρησιμοποιούνται ευρέως.

• Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με τον ευκάλυπτο, ένα από τα πιο ισχυρά φυτά αυτής της κατηγορίας.

Για όσους ενδιαφέρονται για βοτανικά χαρακτηριστικά o ευκάλυπτος είναι ένα αειθαλές δέντρο, που ανήκει στην τάξη των Μυρτωδών και στην οικογένεια των Μυρτίδων. Το γένος Eucalyptus κατάγεται από την Αυστραλία και την Ζηλανδία και περιλαμβάνει γύρω στα 700 είδη με πιο γνωστό στη χώρα μας το Eucalyptus globulus. Έχει μακριά δερματώδη φύλλα που κρέμονται από το δέντρο, τα οποία είναι πλούσια σε αιθέριο έλαιο (ευκαλυπτέλαιο).

Θεραπευτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί το αφέψημα από τα φύλλα του είτε το αιθέριο έλαιο, με το τελευταίο να είναι και το πιο δραστικό. Συχνά εμφανίζεται σε προϊόντα του αναπνευστικού όπως σπρέι, ρινικές πλύσεις και σε αλοιφή που εφαρμόζεται με εντριβές στο στήθος, το λαιμό και τη πλάτη.

Ο ευκάλυπτος έχει αντιβηχική δράση (αποδεδειγμένη με κλινικές μελέτες) ^[1] και καθαρίζει τις αναπνευστικές οδούς με την ρευστοποίηση της βλέννας. Παράλληλα έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και βοηθά στον πονόλαιμο και το άσθμα. Μια επιπλέον ευεργετική ιδιότητα του ευκαλύπτου για τα συμπτώματα της γρίπης είναι η αντισηψία και η θανάτωση των μικροβίων, και έτσι προστατεύεται το ανώτερο αναπνευστικό από την ανάπτυξη των λοιμώξεων^[2]. Παράλληλα αναφέρεται στη διεθνή βιβλιογραφία και ανοσοενισχυτική δράση ^[3].

• Επόμενο φυτό στη λίστα η μέντα.

Η μέντα είναι ένα ποώδες φυτό που προέρχεται από τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Το γένος της μέντας περιέχει κάπου στα 25 είδη τα οποία υβριδίζονται μεταξύ τους και η μέντα που συναντάμε στην Ευρώπη αποτελεί αποτέλεσμα αυτών των διασταυρώσεων. Θα την συναντήσει κανείς είτε ως αγριόχορτο στην εξοχή είτε σε κήπους όπου καλλιεργείται. Έχει πλούσια ιστορία όσον αφορά τη θεραπευτική της χρήση στην Ευρώπη, την Αίγυπτο και την Αραβία. Σήμερα είναι πασίγνωστη για την γεύση και τη φρεσκάδα της.

Θεραπευτικά χρησιμοποιούνται τα φύλλα της μέντας και τα άνθη της. Τη συναντάμε συχνά σε καραμέλες για το λαιμό.

Είναι πολύ διάσημη γιατί χαρίζει μια δροσερή αναπνοή. Όμως είναι χρήσιμη και ως αποχρεμπτικό, καταπολεμά τον παραγωγικό βήχα και μειώνει την αίσθηση της ρινικής συμφόρησης ^[4]. Μάλιστα, μια από τις κύριες ουσίες της μέντας, η μενθόλη φαίνεται να έχει αποχρεμπτικές ιδιότητες, παράλληλα με αντιμικροβιακές και πολλές άλλες ιδιότητες ωφέλιμες για τον οργανισμό ^[5]. 

• Το τρίτο φυτό που θα εξετάσουμε είναι το θυμάρι.

Το θυμάρι είναι ένα θαμνώδες φυτό, έντονα αρωματικό που ανθίζει το καλοκαίρι, με ευρεία χρήση στη μεσογειακή μαγειρική. Το γένος Thymus απαριθμεί παγκοσμίως πάνω από 400 είδη με πιο γνωστά στη χώρα μας το Thymus capitatus, το Thymus vulgaris και το Thymus serpyllum.

Στη θεραπευτική χρησιμοποιείται το αιθέριο έλαιο, τα λουλούδια και τα φύλλα του.

Συχνά εμφανίζεται σε προϊόντα όπως παστίλιες και σιρόπια.

Φαίνεται να είναι αποτελεσματικό σε φλεγμονές της αναπνευστικής οδού και στη μείωση του βήχα (ακόμα και του ξηρού, καθώς διαθέτει σπασμολυτικές ιδιότητες και χαλαρώνει τους λείους μύες) ^[6], ενώ είναι επίσης πολύ ισχυρό φυσικό αντιμικροβιακό ^[7]. Και εδώ έχουμε μια κύρια ουσία που ευθύνεται για τις ιδιότητες αυτές, τη θυμόλη.

• Το τελευταίο φυτό που θα αναφερθεί στο παρόν άρθρο είναι ο κισσός.

Ο κισσός είναι ένα αειθαλές ξυλώδες αναρριχητικό φυτό που συνήθως συναντάται πάνω σε δέντρα, βράχους, παλιούς τοίχους κ.α. Το πιο γνωστό είδος κισσού είναι το Hedera Helix, αλλά υπάρχουν και άλλα είδη. Έχει πλούσια ιστορία στην θεραπευτική της αρχαιότητας καθώς με αυτόν οι αρχαίοι θεράπευαν πολλές ασθένειες και τον θεωρούσαν πανάκεια.

Στη θεραπευτική χρησιμοποιούνται τα φύλλα του. Εμφανίζεται σε σιρόπι για το παραγωγικό βήχα που χρησιμοποιείται ευρέως. 

Η χορήγηση κισσού έχει μελετηθεί κλινικά σε λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού με τα αποτελέσματα να αναδεικνύουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του ^[8].

Η κύρια δράση του στην περίπτωση μας είναι η αποχρεμπτική, που οφείλεται σε κάποιες ουσίες του, τις σαπωνίνες, που ρευστοποιούν τα φλέγματα και τα αποβάλλουν^[9].

Αυτά λοιπόν είναι μερικά μόνο από τα φυτά που χρησιμοποιούνται στο βήχα και το κρυολόγημα. Να διευκρινίσω ότι το κάθε φυτικό σκεύασμα είναι αρκετά πολύπλοκο χημικά και έχει πολύπλευρες δράσεις στον οργανισμό και εδώ αναφέρονται μόνο οι δράσεις της περίπτωσης που μας ενδιαφέρει.

Κλείνοντας θα τονίσω ότι το άρθρο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν γράφτηκε για να προάγει την αυτοθεραπεία. Ρώτησε τον ιατρό ή το φαρμακοποιό σου για να βοηθηθείς βέλτιστα στο πρόβλημα που σε απασχολεί!

Ηλίας Βελισσάρης,
Φαρμακοποιός

Βιβλιογραφία:

[1] Her L, Kanjanasilp J, Chaiyakunapruk N, Sawangjit R. Efficacy and Safety of Eucalyptus for Relieving Cough: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. J Integr Complement Med. 2022 Mar;28(3):218-226

[2] Dhakad, A. K., Pandey, V. V., Beg, S., Rawat, J. M., & Singh, A. (2017). Biological, medicinal and toxicological significance of Eucalyptus leaf essential oil: a review. Journal of the Science of Food and Agriculture, 98(3), 833–848.

[3] Sadlon AE, Lamson DW. Immune-modifying and antimicrobial effects of Eucalyptus oil and simple inhalation devices. Altern Med Rev. 2010 Apr;15(1):33-47.

[4] McKay, D. L., & Blumberg, J. B. (2006). A review of the bioactivity and potential health benefits of peppermint tea (Mentha piperita L.). Phytotherapy Research, 20(8), 619–633.

[5] Kamatou, G. P. P., Vermaak, I., Viljoen, A. M., & Lawrence, B. M. (2013). Menthol: A simple monoterpene with remarkable biological properties. Phytochemistry, 96, 15–25.

[6] Schönknecht K, Krauss H, Jambor J, Fal AM. [Treatment of cough in respiratory tract infections - the effect of combining the natural active compounds with thymol]. Wiad Lek. 2016;69(6):791-798.

[7] Hammoudi Halat D, Krayem M, Khaled S, Younes S. A Focused Insight into Thyme: Biological, Chemical, and Therapeutic Properties of an Indigenous Mediterranean Herb. Nutrients. 2022 May 18;14(10):2104

[8] Sierocinski E, Holzinger F, Chenot JF. Ivy leaf (Hedera helix) for acute upper respiratory tract infections: an updated systematic review. Eur J Clin Pharmacol. 2021 Aug;77(8):1113-1122.

[9] «Ivy leaf» EMA/821305/2017